Natrafiłem niedawno na informację o dwóch polskich wierszach Györgya Petriego. Polskich – bo inspirowanych wydarzeniami w Polsce w latach 80-tych.
O wierszach zaraz, najpierw kim był Petri. Ten poeta był pierwszym pisarzem, który publikując w samizdacie tomik pt. Örökhétfő (Wieczny poniedziałek) zrezygnował z możliwości uczestnictwa w oficjalnym życiu literackim – z łączączą się z tym koniecznością kompromisów. Na Węgrzech była to unikalna postawa. Później przez całe lata 80-te był on aktywnym uczestnikiem opozycji.
Wiersze zamieszczone w tomiku powstały w 1981 roku choć Örökhétfő ukazał się dopiero a następnym roku, dokładnie 30 maja. Tam właśnie znalazły się i te dwa polskie wiersze.

Według samego Petriego, Solidarność zwróciła się do niego z prośbą o napisanie marsza, który zostałby potem przetłumaczony na polski ale że nie potrafi on pisać marszów tak powstał wiersz Andrzej i Wanda. Nie wiadomo kto konkretnie miał stać za tym zamówieniem. Historia brzmi dość nieprawdopodobnie ale tak to właśnie Petri opowiedział w jednym wywiadzie (Az ilyen fontos beszélgetések PETRI GYÖRGY ÉS KÖNCZÖL CSABA BESZÉLGETÉSE A SZEGEDI MÓRA KOLLÉGIUMBAN, 1992. MÁRCIUS 3‐ÁN)
Na ile mi wiadomo, te wiersze nigdy nie ukazały się po polsku a więc przetłumaczyłem je jak potrafiłem, żeby chociaż tak były dostępne zanim ktoś zrobi to lepiej. Podaję je poniżej, najpierw po węgiersku a potem po polsku.
Andrzej és Wanda
Egy vécékefe és egy láncosbomba
elment a Pártközpontba.
Bemutatkoztak:
„A bátor Andrzej, a szorgos Wanda”.
Rájuk mordul a géppisztolyos őr:
„Merre? Honnan? Miről?
Hol a passzport, az ukáz?”
Szól bátor Andrzej, a láncosbomba:
„Szépen kérlek, ne pofázz!
Nekem robbanékony a természetem,
máris bizsereg az ütőszegem.”
Szólal a szorgos Wanda:
„Vitéz úr, te fess alak,
megcirógassalak?”
Több szarházitelefon berreg,
forrósodnak a drótok,
megy fölfele Andrzej, a bátor,
megy fölfele Wanda, a szorgos.
„Kik vagytok? Mit akartok?”
Kérdi az Első Titoknok,
bíborlik a céklafeje.
„Én volnék a nép.” – így Andrzej.
S Wanda szerényen:
„Én a neje.”
„És? Mit akartok?” – így a Titoknok:
„Vagyok tárgyalni kész.”
S felel Wanda:
„Dolgoztam vakulásig,
és mostan látom, szar az egész.”
Előlép Andrzej:
„Sok beszéd nem kell,
harcoltam hatalomért,
gürcöltem nyugalomért,
de éj-s-nap zúg a tévé
mint rosszul lehúzott vécé,
s úsznak a csészelében
a kommentátorok.
Félek, hogy fölrobbanok.”
A Főtitoknok erre a hangra
kirohant a márványgangra,
haragjában kis híján beizélt,
benyakalt egy kis Courvoisier-t,
s energikusan visszatért:
„Folyton laknátok, jóllaknátok,
takarodjatok el, ti átkok,
kik ellenségeink malmára
hajtjátok a nehézvizet.
Omolnak a szirtek, s ti szartok,
örökké csak élni akartok!
Hogy kik az ellenségeink?
Akik nem mi vagytok!
Ti, mind!”
Andrzej i Wanda
Szczotka klozetowa i bomba burząca
poszły do partyjnej centrali.
Przedstawiły się:
„Dzielny Andrzej i pilna Wanda”.
Warczy na nich uzbrojony strażnik:
„Dokąd? Skąd? W jakiej sprawie?
Gdzie paszport? Gdzie bumaga?”
Na to dzielny Andrzej, bomba burząca:
„Pięknie proszę, nie pyskuj!
Wybuchowy mam charakter,
już mi zapalnik swędzi”.
Odzywa się pilna Wanda:
„Piękny kawalerze, ależ z ciebie przystojniak,
mogę cię pogłaskać nieco?”
Dzwonią gnidzie telefony,
żarzą się druty,
idzie do góry Andrzej, ten dzielny,
idzie do góry Wanda, ta pilna.
„Kim jesteście? Czego chcecie?”
– pyta Pierwszy Sekretarz,
aż mu purpurowieje buracki łeb.
„Jestem narodem” – mówi Andrzej.
A Wanda skromnie: „A ja jego żoną”.
„No i? Czego chcecie?” – pyta Sekretarz.
„Gotów jestem negocjować”.
I mówi Wanda:
„Pracowałam do upadłego,
a teraz widzę, że to wszystko
jedno wielkie gówno”.
Dołącza się Andrzej:
„Co tu dużo gadać,
za władzę walczyłem,
o spokój harowałem,
lecz dzień i noc telewizor buczy,
jak źle spłukany kibel,
a w muszli, w fekaliach,
pluskają się komentatorzy.
Boję się, że w końcu wybuchnę”.
Słyszy to Główny Sekretarz
i wybiega na marmurowy korytarz,
O mało się nie zesra ze złości,
łyka sobie Courvoisiera
i zaraz wraca:
„Wciąż byście chcieli mieszkać,
wciąż byście chcieli się nażreć!
Wynoście się stąd, wy przeklęci,
co na młyny naszych wrogów
wciąż lejecie ciężką wodę!
Kruszą się turnie, a was to gówno obchodzi,
wiecznie tylko żyć byście chcieli!
A kto jest naszym wrogiem?
Ten, kto nie jest nami!
Wy wszyscy!”
Az államtitkár nyilatkozik
Négy különleges kormánybizottság
és a dialektika öt professzora
tanulmányozza az árakban rejlő
titokzatos emelkedő-erőt.
A bizottságok feltevése szerint
az áraknak nagy természete van,
s a háziasszonyok tömege láttán,
hogy sűrű sorokban szaglanak
dühös donjuanokként fölmerednek,
és nem lohadnak semmi csitításra,
a kérlelő szó csak gerjeszti őket.
A bérek viszont állhatatosak,
s ha nem is merednek, mindig maradnak.
A titokzatos munkabizottságok
eddig százkilenc munkavacsorán,
háromszázharminchét munkaebéden,
kétszáznegyven munkatízórain
(micsoda munka volt mind bezabálni)
tanácskoztak harminc különteremben,
összesen húszmillió zlotyért,
nem számítva a napidíjakat.
De a türelmetlen háziasszonyok,
sok vén szatyor, főleg a nagymamák,
folyton a visszereket panaszolják,
és a szatyorpolitikánál megrekednek:
Húst-húst-húst-húst! – üvöltik,
és föltüzelik férjeiket is,
a mankóikat rázó nagypapákat.
S a csecsemők is bőgnek.
Nem lehet
ilyen zajban dolgozni. Utoljára
hivatkozunk, háziasszonyok, higgadt
belátástokra: kussoljanak el
a férjek és a csecsemők, különben
nem vállalhatjuk a felelősséget,
s oly tettekre ragadtatjuk magunkat,
mit utólag megbánnátok ti is.
A helyzet kulcsa a mi kezünkben van,
és nem riadunk vissza, kulcsra zárni
népeket, ha úgy diktálja a szükség.
Sekretarz stanu zabiera głos
Cztery specjalne komisje rządowe
i pięciu profesorów dialektyki
bada kryjącą się w cenach
tajemniczą siłę wzrostu.
Według hipotez komisji
ceny mają już taką naturę,
że gdy ujrzą tłum gospodyń domowych,
gęstymi rzędami węszących za towarem,
to stają dęba jak wściekli donżuanie,
i żadna perswazja ich nie uspokoi;
prośby jedynie dalej ich podniecają.
Płace natomiast są nadzwyczaj stateczne,
nie stają dęba, wiecznie niezmienne.
Tajemnicze komisje robocze
obradowały dotąd podczas stu dziewięciu kolacji służbowych,
trzystu trzydziestu siedmiu obiadów roboczych,
dwustu czterdziestu drugich śniadań służbowych
(ileż to pracy, by to wszystko zeżreć!),
w trzydziestu osobnych salach,
za łączną sumę dwudziestu milionów złotych,
nie licząc diet.
Lecz niecierpliwe gospodynie,
stare raszple, zwłaszcza babcie,
wciąż narzekają na żylaki
i wciąż zakupy łączą z polityką:
Mięsa! Mięsa! Mięsa! Mięsa! – wrzeszczą,
i własnych mężów także podjudzają,
dziadków, co kulami groźnie potrząsają.
A niemowlęta razem z nimi ryczą.
Nie sposób
w takim hałasie pracować. Po raz ostatni
odwołujemy się, szanowne panie, do waszego rozsądku i opanowania: niech zamilkną
mężowie i niemowlęta, bo inaczej
nie możemy wziąć odpowiedzialności
za czyny, do których się posuniemy,
a których wy same potem pożałujecie.
Klucz do sytuacji spoczywa w naszych rękach
i nie zawahamy się zamknąć na klucz
całych narodów, jeśli taka będzie potrzeba.
Ciekawostka: te wiersze to nie jedyne polskie elementy w życiu Petriego. Sympatię do Solidarności okazał też on aktywnie gotując posiłki w trakcie kolonii dla dzieci z Polski zorganizowanych nad Balatonem przez węgierską opozycję w 1981 roku.
Petri został pośmiertnie laureatem Medalu Wdzięczności Solidarności.
Druga ciekawostka: restauracja M na ulicy Kertész nazwę wzięła od pierwszego tomiku wierszy Petriego pt. Magyarázatok M. számára czyli Wyjaśnienia dla M. Jej właścicieł, Miklós Sulyok był przyjacielem poety.


























































































